تکنولوژی آموزشی

مقدمه

از آنجايي که توليد محتواي الکترونيکي کاري پرهزينه و وقت­گير است، بايد از محتوايي استفاده کرد که قابليت استفاده مجدد در بين سيستم­هاي مختلف را داشته باشد. مشخصات SCORM (استاندارد شده توسط ADL) مجموعه قوانيني مي­باشد براي توليد محتواي يادگيري که LMS ها براي سازگار بودن با يکديگر بايد از آنها پيروي کنند. در واقع با رعايت مجموعه قوانين مشترکي محتواي يادگيري توليد شده، در هر LMS دلخواهي قابل بارگذاري و دسترسي خواهد بود. براي فهم كامل SCORM و چگونگي كاركرد آن، مراجعه به مستندات ADL‌ ضروري مي­باشد. براي توليد محتواي يادگيري مبتني بر SCORM مي­توان از ابزارهايي به نام ابزارهاي تأليف[1] استفاده کرد. يکي از اين ابزارها، ابزار Reload Editor مي­باشد که در اينجا نحوه کار با آن شرح داده مي­شود.

دارايي (موجودي)^[2]

به صفحات وب، تصاوير، pdf ها، ويدئوها و ... كه به عنوان منابع آموزشي مورد استفاده قرار مي­گيرند، در اصطلاح دارايي گفته مي­شود. يك دارايي شامل يك يا چندين فايل است. دارايي­ها نمي­توانند با LMS انتقال اطلاعات انجام دهند. دارايي­ها شامل هر نمايش الکترونيکي از رسانه­ها نظير متن، عکس، صدا، صفحه وب، و ... مي­شوند و همه انواع فايل را مي­پوشانند.

SCO^[3]

SCO ها كوچكترين جز محتواي يادگيري­اند كه توسط LMS‌ قابل رديابي^[4] هستند. هر SCO‌ از يك يا چند دارايي تشكيل مي­شود. هر SCO بسته قابل حملي است كه مستقل از SCO هاي ديگر است. بنابراين بايد تمام فايل­هاي مورد نياز خود را داشته باشد تا بتواند مستقل از اطلاعات ديگر SCO ها كار كند. يك SCO قابليت استفاده مجدد را دارد. به عنوان مثال يک SCO مي­بايست در تجربيات يادگيري مختلف براي تکميل اهداف مختلف يادگيري، مجدداً استفاده شود. براي اينكه اين قابليت وجود داشته باشد، يك SCO نبايد به ديگر SCO ها ارجاع و پيوندي داشته باشد.

از لحاظ تئوري اندازه SCO ها مي­تواند از چندين کلمه تا کل محتواي درس باشد يعني SCORM اندازه مشخصي را براي SCO تحميل نمي­نمايد. بنابراين يک SCO مي­تواند هر اندازه­اي داشته باشد. اما از ديد طراحي، اندازه هر SCO‌ بهتر است نسبتاً كوچك باشد تا بتوان به آساني از آن استفاده مجدد نمود. بهتر است SCO ها از لحاظ زماني بين 5 تا 15 دقيقه باشند.

SCO نمايانگر مجموعه­اي از يک يا چند شکل محتواست که شامل يک خصيصه ويژه با قابليت آغاز شدن است و از محيط زمان اجراي SCORM استفاده مي­نمايد تا با LMS ارتباط برقرار نمايد. يک SCO نمايانگر پايين ترين سطح از جزء جزء بودن منابع يادگيري است که مي­تواند به وسيله LMS و با استفاده از محيط زمان اجرا پيگيري شود. يک يا چند SCO مي­توانند جمع شده تا يک واحد سطح بالاي يادگيري را تشکيل دهند.

بر خلاف دارايي­ها، SCO ها مي­توانند با LMS انتقال اطلاعات انجام دهند. توجه به اين نکته خيلي مهم است كه SCO کوچکترين واحدي است که با LMS ارتباط دارد. درست است که همه دارايي­ها به نمايش گذاشته مي شوند،  اما LMS فقط از وضعيت SCO ها خبر دارد.

بسته محتوا^[5]

هر بسته محتوا شامل يك يا چند SCO و يك فايل manifest به نام imsmanifest.xml است كه اين فايل شامل اطلاعاتي درباره SCO هاي موجود و سازماندهي آنهاست. اين فايل محتواي بسته را توصيف مي­كند و LMS به كمك اين فايل مي­تواند SCO‌ ها را به طور صحيح شناسايي و وارد^[6] سيستم نمايد. در واقع يك بسته محتوا يك فايل فشرده است كه شامل تمام فايل­هاي (html, images, flash , …) مورد نياز براي كاركرد صحيح SCO ها است. دارايي­ها (منابع آموزشي) در فايل imsmanifest.xml تعريف مي­شوند و url آنها بسته به محل فايل imsmanifest.xml نسبي مي­باشد. فايل manifest در واقع يك اظهارنامه است که محتواي بسته و ساختار آن را توصيف مي­کند.

همانطور كه اشاره شد براي اينكه يك SCO قابل بارگذاري در LMS باشد، بايد در يك بسته محتوا قرار بگيرد. در Moodle يک ماژول براي اين کار وجود دارد که به ما اين امکان را مي­دهد که محتواي الکترونيکي خود را به شکل فايل zip در سيستم بالاگذاري کنيم.

فايل imsmanifest.xml در محل ريشه بسته محتوا قرار مي­گيرد. بقيه  ساختار بسته محتوا كاملاً اختياري است. مثلاً شما مي­توانيد چندين SCO‌ را در اين بسته قرار دهيد و از فايل­هاي مختلفي براي منابع آموزشي خود استفاده كنيد. فقط فايل manifest بايد به درستي محل اين فايل­ها را تشخيص دهد.

مراحل کلي توليد بسته­هاي محتوا مبتني بر SCORM

براي توليد بسته­هاي محتوايي مبتني بر SCORM گام­هاي زير را به ترتيب انجام مي­دهيم:

1. توليد منابع      آموزشي (قطعه­هاي درسي):

در اين مرحله قطعه­هاي درسي يا همان دارايي­ها بر اساس ضوابط خاص خود توليد مي­شوند.

2. Scormize      کردن قطعه­هاي توليد شده به کمک ابزارهاي مربوطه:

براي Scormize کردن قطعه­هاي توليد شده مي­توان از ابزارهاي مربوطه استفاده كرد. استفاده از اين ابزارها باعث افزايش سرعت توليد درس و كاهش خطا در اين فرايند مي­شود. اين ابزارها به عنوان ورودي قطعه­هاي درسي را مي­گيرند و به عنوان خروجي بسته محتوايي مبتني بر SCORM مي­دهند.

3. Zip      کردن محتوا:

خروجي مرحله قبل را در اين مرحله به صورت يک فايل.zip درمي­آوريم تا بتوانيم آن را در LMS بالاگذاري کنيم. اين فايل .zip بايد در محل ريشه خود فايل imsmanifest.xml را داشته باشد چرا که LMS در ابتدا به دنبال اين فايل مي­گردد. علاوه بر اين فايل، ديگر فايل­هاي مورد نياز براي برقراري ارتباط بين LMS و بسته محتوا نيز بايد موجود باشد.

مراحل توليد بسته­هاي محتوا مبتني بر SCORM  با ابزار Reload

براي بسته­بندي محتوا بر اساس استاندارد SCORM 2004 به کمک ابزار Reload گام­هاي زير را به ترتيب انجام مي­دهيم:

1. ايجاد بسته­      محتوايي جديد:

بعد از اجراي نرم­افزار Reload ابتدا وارد FileàNewàADL SCORM 1.2 Package مي­شويم که در شکل زير آن را مي بينيد.

مطابق شکل زير در پنجره باز شده، پوشه مورد نظر براي اين بسته جديد را انتخاب مي­کنيم. با اين کار مجموعه­اي از فايل­ها مورد نياز براي کارکرد صحيح بسته محتوا ساخته مي­شود. يکي از اين فايل­ها imsmanifest.xml مي­باشد که درختواره درس در آن قرار مي­گيرد.

2. ايجاد      درختواره درس:

در اين مرحله بايد درختواره درس را بسازيم. اين کار در گره Organizations انجام مي­شود. براي مثال مي­خواهيم درس فارسي را Scormize نماييم. ابتدا روي گره organizations مطابق شکل، راست کليک کرده و يک organization اضافه مي­کنيم.

گره organization ساخته شده را به «فارسي عمومي – آثار نظم» تغيير نام مي­دهيم. شکل زير اين کار را نشان مي­دهد.

براي تغيير نام مطابق شکل زير عمل مي­کنيم.

با توجه به فهرست مطالب درس، روي گره «فارسي عمومي – آثار نظم» راست کليک کرده و گره­هاي ديگر را با انتخاب گزينه Add Item مي­سازيم (مطابق شکل زير). اين کار براي کل درختواره درس به همين ترتيب انجام مي­گيرد.

3. Import      کردن قطعه­هاي درسي (منابع آموزشي):

بعد از ايجاد درختواره درس بايد منابع آموزشي را وارد (Import) اين بسته محتوايي نمود. براي اين کار روي نام بسته محتوا که در سمت چپ قرار دارد، راست کليک کرده و گزينه Import Resources… را انتخاب مي­نماييم. شکل زير را ببينيد.

حالا در پنجره باز شده مطابق شکل زير منابع آموزشي خود را انتخاب و وارد بسته محتوا مي­نماييم.

در Import کردن منابع آموزشی باید دقت نمود که کل فایل ها (و نه فقط مثلا فایل های index.swf) را انتخاب و Import نماییم.

4. اضافه کردن      قطعه­هاي درسي:

در قسمت بعد بايد منابع آموزشي را به بسته محتوايي که درختواره آن را ساخته­ايم، اضافه کنيم. براي اين کار منابعي را که Import کرده­ايم با drag & drop به Resources اضافه مي­کنيم. اين کار در شکل زير نمايش داده شده است.

5. تعيين فايل      متناظر با هر قطعه درسي:

حالا بايد براي هر قطعه درسي در درختواره، فايل متناظر با آن را تعيين کنيم. براي اين کار روي قطعه درسي مورد نظر کليک کرده و در قسمت Attribute به صفت Referenced element مقدار مناسب را مي­دهيم. اين کار را براي تمام درختواره درس بايد انجام دهيم. شکل زير را ببينيد.

6. Zip      کردن بسته محتوا:

در انتها بسته محتوايي را از طريق FileàZip Content Package… در قالب يک فايل .zip ذخيره مي­کنيم (مطابق شکل زير).

در پنجره ايجاد شده نام بسته محتوا را با پسوند .zip تايپ مي­کنيم (مطابق شکل زير).

بدين ترتيب يک فايل .zip داريم که مي­توانيم آن را در LMS هاي مختلف به عنوان يک بسته محتوايي مبتني بر SCORM بالاگذاري نماييم.

منبع: داود رحيمي كينچا، به نقل از سایت:http://utec.ut.ac.ir/web/ecg/

مرکز آموزش الکترونیکی تهران- اداره فناوری